Hoeveel ijzer heeft mijn kind per dag nodig?

Je staat in de apotheek, leest de achterkant van een flesje ijzerstroop en vraagt je af of je kind van 4 dat eigenlijk nodig heeft. Of misschien viel je op dat je kind de laatste tijd wat bleek ziet, en iemand goedkeurend een ijzertekort noemde. Hoe dan ook: wat je als eerste nodig hebt, is een getal — een echt getal, gebaseerd op wetenschap, geen geruststellende algemeenheid.

De ijzerbehoefte van kinderen verschilt per leeftijd en geslacht. Volgens de voedingsreferentiewaarden van EFSA hebben kinderen van 1–6 jaar 7 mg/dag nodig; kinderen van 7–11 jaar 11 mg/dag; en jongeren van 12–17 jaar 11 mg/dag (jongens) of 13 mg/dag (meisjes). Bij zuigelingen van 7–11 maanden bedraagt de referentiewaarde 11 mg/dag.

Dagelijkse IJzerbehoefte Calculator

Dagelijkse ijzerbehoefte van kinderen in een oogopslag (EFSA)

Leeftijdsgroep	Jongens (mg/dag)	Meisjes (mg/dag)
7–11 maanden	11 mg	11 mg
1–6 jaar	7 mg	7 mg
7–11 jaar	11 mg	11 mg
12–17 jaar	11 mg	13 mg

Vegetarische/veganistische kinderen: vermenigvuldig met 1,8 | Bron: EFSA Journal 2015;13(10):4254

Waarom verschilt de ijzerbehoefte?

Dat is niet willekeurig. De ijzerbehoefte verandert met groeifasen, de uitbreiding van het bloedvolume en — bij oudere meisjes — menstruele verliezen. Daarom gelden de 7 mg/dag van een driejarige niet voor een kind van 11, en hebben meisjes in de puberteit een hogere behoefte dan leeftijdsgenoten.

Ijzer is een kernbestanddeel van hemoglobine, het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof naar elke groeiende cel transporteert. IJzer draagt bij tot de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine. Wanneer de inname langdurig onvoldoende is, vertraagt dat proces.

Nu Kopen

Volgt je kind een vegetarisch of veganistisch dieet, dan moet je de standaardreferentiewaarde vermenigvuldigen met 1,8. Plantaardig ijzer (niet-heemijzer) wordt minder efficiënt opgenomen dan ijzer uit vlees en vis. Voor een veganistisch kind van 5 jaar betekent dat zo’n 12,6 mg/dag — niet 7 mg. Iets om rekening mee te houden bij de maaltijdplanning. (De rekencalculator op deze pagina houdt automatisch rekening met dit verschil als je een vegetarisch of veganistisch dieet aangeeft.)

Wat betekenen deze getallen in de praktijk?

Zeven milligram klinkt haalbaar. Tot je kijkt wat dat concreet vraagt. Een portie kipfilet van 100 g levert ongeveer 1 mg ijzer. Spinazie staat bekend als een ijzerbron — maar gekookte spinazie levert slechts 2 à 3 mg per 100 g, en de opname uit plantaardige bronnen is ook nog eens lager. Een sneetje volkoren brood? Zo’n 0,9 mg.

Voor een kind van 4 jaar met een doelstelling van 7 mg/dag moet je bij elke maaltijd ijzerrijke voedingsmiddelen plannen, elke dag opnieuw. Dat berekenen van een voedingsetiket op een gewone ochtend is nu eenmaal geen realistische opgave. Dat is precies wat de calculator op deze pagina nuttig maakt: hij geeft je een concreet getal vóórdat je aan het plannen begint.

De 11 mg/dag voor kinderen van 7 tot 11 jaar legt de lat nog hoger. Op die leeftijd is de eetlust vaak onvoorspelbaar en zijn voorkeuren soms beperkt. Zelfs een in grote lijnen gezond voedingspatroon kan tekortkomen in ijzer als rood vlees weinig of niet op het menu staat.

Hoe kan je de ijzerinname verbeteren?

Als je de ijzerinname via voeding wil verhogen, zijn er een paar strategieën met wetenschappelijke onderbouwing. Ten eerste: vitamine C. Bij dezelfde maaltijd als ijzerrijke voedingsmiddelen genomen, draagt vitamine C bij tot de normale opname van ijzer — ze zet ijzer om in een vorm die het lichaam efficiënter kan opnemen. Een glas sinaasappelsap bij een linzenstoofpot, of een tomatensaus over ijzerverrijkte pasta, is een eenvoudige gewoonte. (Dit geldt voor vitamine C uit voeding. Hoge doses vitamine C in supplementvorm tegelijk met ijzersupplementen is een andere situatie en vraagt medisch advies.)

Ten tweede: remmers. Thee, koffie en calciumrijke voedingsmiddelen — waaronder zuivel — kunnen de ijzeropname verminderen als ze tegelijk met ijzerrijke voeding worden ingenomen. Minstens 1 à 2 uur wachten tussen een ijzerrijke maaltijd en deze dranken of voedingsmiddelen is een praktische stap.

Over gietijzeren kookgerei: er zijn aanwijzingen dat kleine hoeveelheden ijzer tijdens het koken in het voedsel terechtkomen, maar de klinische relevantie voor de ijzerstatus van kinderen is niet aangetoond.

Tekenen dat de inname mogelijk onvoldoende is

Een langdurig te lage ijzerinname kan zich op verschillende manieren manifesteren — maar geen van de volgende tekenen is specifiek voor een ijzertekort. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. De enige betrouwbare bevestiging van de ijzerstatus is een bloedtest die ferritine (de opslagvorm van ijzer) en hemoglobine meet.

Tekenen die soms samengaan met een onvoldoende ijzerinname zijn: aanhoudende vermoeidheid of verminderd uithoudingsvermogen bij inspanning; bleekheid (bleke huid, bleke binnenkant van de onderooglid); moeite met concentratie of aandacht op school; verhoogde vatbaarheid voor infecties; en in sommige gevallen pica — de drang om niet-voedsel items te eten zoals ijs, aarde of krijt — of pagofagie (dwangmatig kauwen op ijsklontjes). Als je dit gedrag bij je kind opmerkt, overleg dan zo snel mogelijk met de huisarts of kinderarts.

IJzer draagt bij tot de normale cognitieve ontwikkeling en tot het normaal functioneren van het immuunsysteem. Een aanhoudend tekort kan dus meer beïnvloeden dan enkel het energieniveau.

Wanneer extra ondersteuning overwegen?

Als de ferritinewaarden van je kind normaal zijn bij een bloedtest, is er geen reden om bij te suppleren — en dat doen zonder medisch advies wordt niet aanbevolen. IJzersuppletie is aangewezen bij een gedocumenteerd tekort, niet als voorzorgsmaatregel.

Als een supplement aangeraden is, telt de vorm. Druppels, kauwtabletten en siropen zijn alle beschikbaar. Tolerantie verschilt: traditionele vormen op basis van ijzersulfaat gaan bij sommige kinderen gepaard met maagdarmproblemen, wat consequent gebruik bemoeilijkt.

Een optie die ontworpen is met het oog op verteerbaarheid is Fisher Kinder IJzerstroop. Het bevat liposomaal ferripyrofosfaat — een vorm die is ontworpen om milder te zijn voor het spijsverteringsstelsel — in een sirop met bananensmaak. Het is geproduceerd volgens GMP in Frankrijk en geregistreerd onder NUT/PL 2441/125. Zoals bij alle ijzersupplementen: donkere ontlasting is normaal — handig om dit van tevoren te weten zodat het geen ongerustheid veroorzaakt.

IJzer draagt bij tot vermindering van vermoeidheid. Dit is de praktische reden waarom veel ouders en zorgverleners ijzersuppletie overwegen als de inname van een kind aantoonbaar onvoldoende is.

Veiligheidsmelding

IJzersupplementen zijn niet hetzelfde als ijzer uit voeding. De hoeveelheden in supplementen zijn geconcentreerd, en accidentele overdosering bij kinderen is een reëel risico. Bewaar elk ijzersupplement buiten het bereik van kinderen, net zoals een geneesmiddel.

Bij vermoeden van accidentele inname: wacht niet op symptomen. Neem onmiddellijk contact op met het Antigifcentrum. In Nederland: 030 274 88 88. In België: 070 245 245.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde zorgverlener voordat u met een supplement begint.

Bron: EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Dietary Reference Values for iron. EFSA Journal 2015;13(10):4254